Bỏ bắt buộc lăn tay khi công chứng: Trao quyền cho người dân, bảo vệ quyền riêng tư

Nhiều năm qua, người dân khi đến các tổ chức hành nghề công chứng thường phải thực hiện song song hai thao tác: ký tên và lăn tay điểm chỉ. Theo luật hiện tại, việc điểm chỉ trên văn bản công chứng được thực hiện trong trường hợp công chứng di chúc, theo đề nghị của khách hàng, và khi "công chứng viên thấy cần thiết". Quy định mở này dẫn đến thực tế nhiều tổ chức hành nghề công chứng áp dụng ký tên kết hợp với điểm chỉ mặc định cho hầu hết các giao dịch, từ mua bán nhà đất đến ủy quyền đơn giản. Việc này đôi khi gây bất tiện, mất thời gian và khiến người dân e ngại vì lấm lem mực. Đặc biệt có nhiều phản ứng khi tiếp các khách hàng người nước ngoài, vốn chưa từng thực hiện việc lăn tay khi giao dịch.

Với Luật Công chứng sửa đổi 2026, cụm từ “công chứng viên thấy cần thiết” đã được bãi bỏ. Từ ngày 01/01/2027, việc điểm chỉ chỉ được thực hiện khi người dân chủ động yêu cầu để tự bảo vệ quyền lợi, hoặc trong các trường hợp luật định (như người không thể ký). Người dân giờ đây được tự quyết định có lăn tay hay không, thay vì phụ thuộc vào ý chí của công chứng viên.

Bảo vệ dữ liệu nhạy cảm và thúc đẩy chuyển đổi số

Dấu vân tay là dữ liệu sinh trắc học nhạy cảm và mang tính độc bản. Khi lăn tay lên giấy tờ, vân tay dễ bị sao chép, lan truyền qua nhiều cơ quan và bên liên quan, tiềm ẩn rủi ro bảo mật. Việc bãi bỏ quy định bắt buộc lăn tay tương đồng với việc đã loại bỏ dấu vân tay trên Thẻ Căn cước công dân vật lý từ ngày 01/7/2024, thể hiện rõ định hướng bảo vệ quyền riêng tư của Nhà nước.

Bên cạnh đó, thay đổi này còn phù hợp với xu hướng chuyển đổi số mạnh mẽ của ngành tư pháp. Trong tương lai, khi công chứng điện tử trở nên phổ biến, việc lăn tay bằng mực lên giấy sẽ không còn phù hợp. Các phương thức xác thực hiện đại như Căn cước gắn chip, ứng dụng VNeID và chữ ký số sẽ dần thay thế.

Trường hợp vẫn được lăn tay và đề xuất nghiệp vụ

Dù không còn bắt buộc, việc lăn tay vẫn được hỗ trợ đầy đủ khi người dân có nhu cầu. Trong các giao dịch có giá trị lớn, liên quan đến tài sản quan trọng hoặc khi cá nhân muốn tăng thêm lớp bảo vệ cho quyền lợi của mình, người dân hoàn toàn có thể chủ động yêu cầu điểm chỉ. Đây vẫn là biện pháp truyền thống hiệu quả trong một số trường hợp cụ thể.

Trong quy trình nghiệp vụ của đa số tổ chức hành nghề công chứng tại TP. Hồ Chí Minh, việc lăn tay điểm chỉ vào bản lưu hợp đồng là bắt buộc ở hầu hết các giao dịch, mục đích để thêm phương pháp đối chiếu chủ thể tham gia giao dịch, tránh giả người, và phòng ngừa rủi ro chối bỏ giao dịch nếu có xảy ra tranh chấp. Do đó, việc các tổ chức hành nghề công chứng và công chứng viên có nhu cầu giữ lại quy trình này là nhu cầu hoàn toàn chính đáng.

Để phù hợp với quy định mới theo luật công chứng sửa đổi, trong hồ sơ lưu trữ nên có thêm văn bản thể hiện yêu cầu cho việc điểm chỉ của chủ thể tham gia giao dịch. Trong quy trình ký hồ sơ, người yêu cầu công chứng sẽ ký thêm "Phiếu yêu cầu điểm chỉ vào bản lưu hợp đồng. Mục đích: Để đảm bảo an toàn pháp lý, bảo vệ quyền lợi của các bên khi tham gia giao dịch". Bằng cách thức tiếp cận này, người yêu cầu công chứng vừa được tôn trọng quyền tự quyết đối với dữ liệu sinh trắc học, đồng thời cũng có thể an tâm hơn đối với giao dịch mình thực hiện, đặc biệt là các giao dịch có giá trị lớn, qua đó cũng giữ được quy trình đảm bảo pháp lý bằng dấu vân tay mà các tổ chức hành nghề công chứng đã và đang áp dụng.

Tóm lại, việc bỏ quy định tự ý yêu cầu lăn tay không phải là xóa bỏ hoàn toàn dấu vân tay, mà là trao quyền quyết định cho người dân, đồng thời thúc đẩy ngành công chứng chuyển mình theo hướng hiện đại, minh bạch và tôn trọng quyền riêng tư. Đây là bước cải cách cần thiết để pháp luật Việt Nam bắt kịp với kỷ nguyên số, trong đó công nghệ và ý chí tự nguyện của công dân sẽ là nền tảng cho sự an toàn pháp lý bền vững.

Bài viết đã được đăng tải trên Báo Tuổi trẻ ngày 11/06/2026 với tựa đề: Bỏ bắt buộc lăn tay khi công chứng, 'hết thời' văn bản nào cũng phải lăn tay